آشنايي با قلعه شيخ نصوري

 

قلعهٔ نصوری در شهر بندر طاهری از توابع بخش مرکزی شهرستان کنگان قرار دارد و یکی از اثرهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است.

شهر كنگان در 220 كيلومتری جنوب‌شرقي بوشهر در منطقه كوهستانی نار و كنگان قرار دارد.

قلعه نصوری كه به قلعه شیخ نیز مشهور است، متعلق به اوایل دوره قاجاریه است.

اين قلعه به دستور شیخ جبار نصوری در سال 1224قمري ساخته شده است. مصالح به کار رفته در اين قلعه نيز سنگ‌های بزرگ و ملاط آن گل و گچ مي‌باشد.

قلعه داری گچ‌بری‌های زیبايی بوده که 18 تابلو بسیار زیبا از مجالس شاهنامه فردوسی در ایوان باختري آن نقش بسته است.

قلعه دارای درب بزرگ چوبی با گل‌میخ و کنده‌کاری است. بعد از ورودی اصلی هشتی بزرگي وجود دارد که دارای 8 طاقچه ساده ‌است.

زمانی که از هشتی وارد حیاط بیرونی می‌شويد، در جبهه شمالی آن یک ردیف پلکان به طبقه دوم منتهی می‌شود و یک درب چوبی ساده، آن را به اندرونی وصل می‌کند.

در قسمت شرق نیز یک پلکان به طبقه دوم می‌رود. در این طبقه یک ایوان با ستون‌های سنگی و گچبری‌های جالب وجود دارد.

این ایوان از طرف 5 در چوبی، به اتاقی راه می‌یابد که در غرب آن قرار دارد. در این اتاق گچبری با تزیینات گل و بوته وجود دارد که فاقد هرگونه تزیین است.

اين بنا دارای بادگیری همانند بادگیرهای ساختمان‌های ساحلی خلیج فارس است و ویژگی معماری ساختمان‌های قاجاریه را دارد.

اين قلعه دارای ایوان ستون‌داری در طبقه دوم می‌باشد كه تزیینات گچبری مربوط به همين قسمت است، همچنين سبک کار و تراش آن‌ها شبیه ستون‌های بازار وکیل شیراز است.

گچبری‌ها شامل شاخ و برگ گل و بوته، فرشتگان و پرندگانی است که بر رونق و زیبایی قلعه افزوده ‌است.

سنگ‌ها و گچ‌های موجود در حیاط قلعه نيز، نشان از مرمت و بازسازی دوباره قلعه را می‌دهد.

آشنايي با قلعه فلک الافلاک

 

بسیاری از شهرهای ایران با یک اثر باستانی برجسته شناخته می‌شوند. شهر خرم‌آباد را نیز با قلعه فلک‌الافلاک می‌شناسند.

این قلعه زیبا و دیدنی با 5300 متر مربع مساحت بر فراز تپه‌ای در مرکز شهر خرم آباد، با چشم اندازهای فوق‌العاده زیبا قرار گرفته است.

فلک‌الافلاک از سمت شرق و جنوب‌شرقی به رودخانه خرم‌آباد، از غرب به خیابان و محله دوازده برجی و از سمت شمال به خیابان فلک‌الافلاک محدود می‌شود. وسعت محوطه باستانی قلعه حدود 400×300 مترمربع است.

قلعه دارای 8 برج است، محيط كل آن 60/228 متر و بلندترين ديوار آن تا سطح تپه 5/22 متر می‌باشد. همچنین دارای دو صحن، 124 اتاق و 11 كفش‌كن در بين اتاق‌ها است.

در شمال شرقی آن راهرويی ساخته شده كه با 7 پله به محوطه‌ای می‌رسد كه چاه معروف قلعه در آن واقع شده. عمق اين چاه تا انتهای تپه و تا چشمه زير تپه می‌رسد.

در گذشته آب مورد نياز ساكنين قلعه از اين چاه تامين می‌شده است و از همين راهرو می‌توان به پشت‌بام قلعه رسيد و چشم‌انداز زيبای شهر را مشاهده كرد.

دور تا دور قلعه را پرتگاهی مخوف فرا گرفته که دارای پوشش گیاهی ست و راه ورود به فلک الافلاک را دشوارتر می‌کند. نام این قلعه به مفهوم آسمان نهم و بالاترین فلک است که به طور مجازی دست نیافتنی بودن آن را می‌رساند.

بناي نخستين فلك الافلاك ظاهراً مربوط به دوره ساساني است؛ هرچند كه برخي منابع، ساخت آن را به ز مان شجاع الدين خورشيد؛ سر سلسله اتابكان لر در قرن چهارم هجري نسبت مي‌دهند.

به گفته مردم منطقه و مدارك تحقيقي، بر وجود بارويي دولايه و خشتي با دروازه برج پيرامون بناي كنوني دلالت دارد. اين باروي گرداگرد بنا بيشتر به سمت غرب گسترش داشته و از بقاياي برج‌هاي دوازدگانه آن، آثار دو برج در شمال غرب و جنوب شرق محوطه، اطراف قلعه قابل مشاهده است.

در ساخت قلعه از مصالحي چون خشت، آجر، سنگ و ملات استفاده شده است.

قلعه فلك الافلاك، پايداري و ماندگاري خود را در دوره‌هاي مختلف تاريخي، مرهون موقعيت ممتاز سوق الجيشي تپه فلك الافلاك در گلوگاه دره خرم آباد است.

از اين رو بناي قلعه، آثار و نشانه‌هاي زيادي از تحولات معماري دوره هاي گوناگون را با خود به همراه دارد.

همچنين در بناي فلك الافلاك به راه‌هاي عبور و مرور شمال به جنوب و شرق به غرب توجه شده است كه به نوعي مركز ثقل مسيرهاي دسترسي غرب كشور به شمار مي‌آمده است.

قلعه فلك الافلاك پس از ثبت در فهرست آثار ملي كشور، موزه فلك الافلاك نام گرفته و شامل بخش‌هاي مردم شناسي، هنرهاي سنتي و باستاني شناسي مي‌شود.

در تالار موزه مردم‌شناسي، عكس‌ها و ماكت‌هاي كوچك و بزرگ متعددي از شيوه‌ها و رسوم گوناگون زندگي مردان و زنان عشاير و روستايي در منطقه لرستان به نمايش گذاشته شده است.

يكي از ديدني‌هاي موزه مردم شناسيي سنگ قبرهاي اهالي منطقه است كه با ديگر نواحي ايران تفاوت بنيادي دارند.

در اين نواحي رسم بوده كه بالاي قبر، سنگي عمودي كار گذاشته و روي آن صحنه‌هايي از زندگي فردمتوفي را حجاري مي‌كرده اند. به عنوان مثال اگر متوفي شكارچي بوده، روي سنگ قبر عمودي وي تصاويري از اسلحه، شكار و… حك مي‌كردند.

ويژگي‌هاي تاريخي و معماري قلعه فلك الافلاك آن را در ميان يادگارهاي تاريخي غرب كشور متمايز ساخته و به آن شكوه و جذابيت خاصي بخشيده است.

همچنين آن حوزه جغرافيايي بخش زيادي از حيثيت و اعتبار معنوي و تاريخي خود را مديون وجود فلك الافلاك است.

هرچند اين دژ تاريخي در طول تاريخ تحولات بسياري را به چشم ديده و در برابر آسيب‌ها پايداري كرده ولي در چند دهه اخير مسائل و مشكلات فراواني بر آن عارض گرديده است.

از جمله آنها مي‌توان به حضور نهادهاي غيرمسؤول در حريم قلعه اشاره كرد كه در مقوله مديريت قلعه و جذب گردشگران موجب چالش‌هاي اساسي شده‌اند و لطمات جبران ناپذيري بدان وارد کرده اند

قلعه تاریخی آوارسین

قلعه آوارسین منسوب به دوره ساسانی تا قرن سوم هجری قمری است که در 5/22 کیلومتری سمت جنوب خداآفرین و 11 کیلومتری جاده اهر - کلیبر واقع شده است.

قلعه آوارسين از شمال به اراضي روستاي صقين و از غرب به روستاي آوارسين و از بقيه جهات به ارتفاعات محدود است و در ارتفاع هزار و 556 متر از سطح دريا واقع شده است و وضعيت مالكيت آن دولتي است.

حمدالله مستوفی بنای قلعه آوارسین را به بکر بن عبدالله از اصحاب حضرت رسول (ص) نسبت می‌دهد که به امر عمر خلیفه دوم در سال 22 هجری به آذربایجان لشگر کشید.

آثار به دست آمده نشان می‌دهد که این قلعه در دوره اشکانی یا اوایل دوره ساسانی ساخته شده و در دوره اسلامی نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

این قلعه دارای 5 برج مدور برای نگهبانی است و بلندترین برج آن به ارتفاع بیش از 800 متر از ته دره، در جبهه غربی هنوز پابرجاست. این قلعه احتمالاَ از استحکامات دفاعی بابک خرمدین در منطقه قره داغ آذربایجان بوده است.

اين قلعه در دوران آباداني 300 متر طول و 100 متر عرض داشته و در قسمت‌هاي شمال و جنوب قلعه آثاري از بقاياي معماري به چشم مي‌خورد و نيز در قسمت شمال قلعه برج ديده‌باني وجود دارد و ورودي قلعه نيز از اين سمت مي‌باشد و دليل آن وجود پلكان‌هايي است كه قسمتي از آن باقي مانده است و اين پلكان‌ها روي صخره‌هاي طبيعي كنده شده‌اند.

در قسمت جنوبي قلعه دو آب انبار مجزا در كنار هم كه يكي به صورت مسقف و ديگري روباز است وجود دارد.

قلعه آوارسين به لحاظ تاسيسات معماري بر جاي مانده شامل برج‌ها و ديوارها و آب انبار حائز اهميت است.

سفال‌هاي هزاره اول قبل از ميلاد درصد كمتري از سطح قلعه را به خود اختصاص داده و آثار مربوط به اين دوره بيشتر تاسيسات معماري را شامل مي‌شود و سفال‌هاي اسلامي عمدتا به صورت چرخ‌ساز با خميره نخودي و قرمز و تمپر مواد كاني ساخته شده‌اند.

اين قلعه به شماره 22529 در فهرست آثار ملي كشور ثبت شده است و در گذشته كاربري دفاعي داشته و فعلا متروكه مي‌باشد.

اشنایی با قلعه پرتغالی ها

قلعه پرتغالي‌هاي هرمز که در ضلع شمالی اين جزیره و در ساحل دریا قرار دارد، مهم‌ترین قلعه باقی مانده از روزگار تسلط  پرتغالی‌ها بر سواحل و جزایر خلیج فارس است.

این قلعه به فرمان آلفونسو آلبرکرک دریانورد پرتغالی در سال 1507 میلادی، در محلی موسوم به مورنا احداث شد.

قلعه به شکل چند ظلعی نامنظم است. ساختمان آن بسیار محکم است و دیوارهایی به قطر 5/3 متر با چند برج به ارتفاع 12متر دارد.

تاسیسات قلعه شامل انبارهای تسلیحات، آب انبار و اتاق‌هایی با سقف هلالی است. در زمان شاه عباس که به استعمار پرتغالی‌ها در ایران خاتمه داده شد، این قلعه به دست امام قلی خان از سرداران شاه عباس فتح گردید.

قلعه‌های پرتغالی‌ها تقریباً در بیشتر مناطق حاشیه خلیج فارس وجود دارد، در بندر قشم، کنگ، عمان، رأس الخیمه، جزیره هرمز  و جاهای دیگر.

این قلعه‌ها با پلان چهار ضلعی نامنظم، دیوارهايی به قطر حدود ۳/۵ متر و برج‌هایی به ارتفاع حدود ۱۲ متر در 4 گوشه قلعه ساخته شده‌‌اند.

قلعه پرتغالی‌های هرمز شامل انبارهای اسلحه، آب انبار بزرگ، اتاق‌های سرباز خانه، زندان، کلیسا، مقر فرماندهی و تالار است.

 کلیسای بعضی از این قلعه‌ها، دارای دو ردیف ستون‌های سنگی دایره‌ای شکل با قوس‌های زیبایی از سنگ‌های مرجانی تراش خورده‌است.

قلعه‌های پرتغالی‌ها یکی از نقاط دیدنی استان هرمزگان است.

استانهای لرستان وقزوین /جاذبه های گردشگری تاریخی فرهنگی/

استان لرستان، با وسعت حدود۲۸۵۵۹كیلومتر مربع در غرب ایران قرار گرفته است.

این استان، ازشمال به استان‌های مركزی و همدان؛ از جنوب به استان خوزستان؛ از شرق به استان اصفهان واز غرب به استان‌های كرمانشاه و ایلام محدود است. اشترانكوه با چهار هزار و پنجاه متر ارتفاع بلندترین نقطه استان لرستان است.

پست‌ترین نقطه آن در جنوبی‌ترین ناحیه استان واقع شده و حدود پانصد متر از سطح دریای آزاد ارتفاع دارد. بر اساس آخرین تقسیمات كشوری در سال هزار و سیصد و هفتاد و پنج، استان لرستان دارای نه شهرستان، ده شهر، بیست بخش، هشتاد و یك دهستان و دو هزار و هشتصد و چهل و دو آبادی دارای سكنه بوده و مركز آن شهر خرم‌آباد است. شهرستان‌های استان عبارتند از: خرم‌آباد، بروجرد، الیگودرز، دورود، ازنا، كوهدشت، دلفان، سلسله و پل‌دختر.

جغرافیای طبیعی و اقلیم استان

استان لرستان سرزمینی كوهستانی است كه به‌ جز تعدادی دره آبرفتی و چند دشت كوچك، ناحیه هموار ندارد. این ناهمواری‌ها كه دارای سنگ‌های دگرگونی است، در نتیجه مجاورت با گنبدهای خارایی (درونی) الوند و سربند (شازند) پدید آمده‌اند. در ناهمواری‌های اصلی استان (ارتفاعات اصلی زاگرس)، كوه‌ها به‌طور منظم از شمال غربی به سوی جنوب كشیده شده‌اند.

این ناهمواری‌ها كه معمولا با دره‌های عمیق همراهند، اغلب فشرده، بلند و ناصاف هستند؛ در حالی ‌كه ناهمواری پیشكوه‌های داخلی به‌صورت تپه‌ماهورهای گنبدی شكل و كم‌ارتفاع خودنمایی می‌كنند و نقاط بلند آنها، به گنبدهای خارایی مربوطند. استان لرستان دارای آب و هوای متنوع است. در زمستان، هنگامی كه در شمال لرستان برف و كولاك و سرمای شدید جریان دارد، قسمت‌های جنوبی آن از هوای مطبوع و بارانی برخوردار است.

بررسی‌های اقلیمی نشان می‌دهند، خرم‌آباد دارای زمستانی معتدل و تابستانی گرم است و بروجرد زمستانی سرد و تابستانی معتدل دارد. الیگودرز نیز زمستانی بسیار سرد و تابستانی معتدل دارد.

جغرافیای تاریخی استان

اقوام مهاجر، در هزاره سوم و چهارم پیش از میلاد در كوهساران زاگرس اسكان یافتند و سرانجام، سرزمین بین‌النهرین (میان دو رود) را تصرف كردند. نام طایفه‌هایی كه در زاگرس سكونت داشتند، در آٍثار برجای مانده از سارگن پادشاه مقتدر اكد (دو هزار و بیست و هشت تا دو هزار و سی قبل از  میلاد) آمده است.

به استناد كتیبه‌های بابلی، آشوری و ایلامی، ساكنان دامنه‌های كوهساران زاگرس طایفه‌هایی مانند لولوبی، مانایی، كاسی، گوتی، نایدی، آمادا و پارسوا بوده‌اند. تاریخ‌نگاران، در آریایی بودن لولوبی‌ها و مانایی‌ها تردید دارند؛ اما شواهد تاریخی نشان می‌دهند، كاسی‌ها در سال هزار و ششصد قبل از میلاد در لرستان كنونی می‌زیستند و حكومت آنها از شمال و شرق لرستان تا اطراف همدان توسعه داشت.

این قوم، در هزاره دوم پیش از میلاد در بابل نفوذ كردند، از حمورابی شكست خوردند؛ اما عاقبت در بابل مستقر شدند و دومین سلسله شاهان بابل را تأسیس كردند. انقراض كاسیان در هزاره دوم پیش از میلاد، با یورش دولت مقتدر ایلام صورت گرفت. در نتیجه، كاسی‌ها به زاگرس عقب نشستند و خراجگزار ایلام شدند و آنها در برابر توسعه‌طلبی آشوری‌ها، در مناطق شرقی، مانند سدی مقاومت كردند.

قدرت این قوم كوه‌نشین به حدی رسید كه شاهان سلسله هخامنشی هنگامی كه از فارس به شوش یا از بابل به اكباتان می‌گذشتند، هدیه‌هایی برای ایلات كوهستانی بین راه می‌فرستادند تا مسیر آنها را امن نگاه دارند. در دوره‌های بعدی ساكنان این نواحی به ‌طور موقت مغلوب اسكندر مقدونی شدند.

در دوره ساسانیان، پشتكوه و پیشكوه را شخصی از خاندان معروف هرمزان اداره می‌كرد. آخرین فرمانروای این خاندان، همان هرمزان بود كه به اسارت سپاهیان عرب درآمد. عرب‌ها در سال شانزده هجری قمری پس از فتح حلوان، نواحی شمالی لرستان را گرفتند و در سال بیست و یك هجری قمری، نهاوند و قسمت جنوبی لرستان را نیز به تصرف خود درآوردند.

در سال بیست‌ودو هجری قمری، هنگامی كه «عمر» سرزمین‌های گرفته شده را در میان لشكریان كوفه و بصره تقسیم می‌كرد، لرستان ضمیمه حوزه كوفه شد و از آن پس جزو ایالت جبال (عراق عجم) درآمد و تا میانه سده چهارم هجری، حكمران این منطقه یا از بغداد یا از كوفه تعیین می‌شد. در همین قرن، حسنویه كرد این منطقه را به تصرف خود درآورد.و خاندان او تا سال پانصد هجری  قمری بر لرستان تسلط داشتند.

مقارن استیلای مغول  بر ایران، لرستان به دو قسمت لر بزرگ و لر  كوچك تقسیم شد. هر یك از این دو قسمت از پیش از استیلای مغول تا مدت زمانی پس از انقراض ایلخانان، امرای نیمه مستقل داشتند. اتابكان لر بزرگ اصلاً  از كردان شام بودند كه از حدود نیمه قرن ششم هجری از راه آذربایجان رهسپار ایران شدند و در حدود اشترانكوه و جلگه‌های شمالی آن اسكان گزیدند پایتخت اتابكان لرستان در شهر ایذج (مال امیر) بود.

خرابه‌های فراوانی از آن دوره باقی مانده كه بیشتر آنها به دوره ساسانیان مربوط است و هنوز در این محل دیده می‌شوند. اتابكان لر بزرگ تا نیمه اول قرن نهم هجری حكومت  كردند (پانصد – هشتصد و بیست و هفت هجری قمری) و آخرین آنها كه غیاث‌الدین كاووس نام داشت، به دست سلطان ابراهیم‌بن شاهرخ تیموری بر افتاد و سلسله  او منقرض شد.اما اتابكان لر كوچك (پانصد وهشتاد- هزار وشش هـ.ق) كه چندین امیر معتبر داشتند و حكومتشان نیز طولانی‌تر بود، هیچ وقت اهمیت و اعتبار لر بزرگ را پیدا نكردند.

اتابكان لر كوچك موقعیت خود را تا زمان صفویه حفظ كردند و حتی حكومت خود را تا غرب كوه‌های پشتكوه توسعه دادند. آخرین فرد این سلسله شاهوری نام داشت كه در سال هزار و شش  هجری قمری به فرمان شاه عباس اول كشته شد و سلسله او نیز بر افتاد بدین گونه حكومت لرستان به حسین نامی محول شد و خاندان این والی تا اوایل روی كار آمدن سلسله قاجار، بر لرستان حكومت كردند. از آن پس حكومت پشتكوه را گاه حكام بروجرد و زمانی حكام شوشتری به عهده داشته‌اند.

____________________

شهرخرم آباد

این شهر تاریخ چند هزار ساله دارد و یكی از شهرهای قدیمی ایران است كه از آغاز پیدایش خود تاكنون، تمدنهای مختلف و متعددی، از جمله كاسی‌ها، بابلی‌ها، ایلامی‌ها، ساسانیان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان و ... را تجربه كرده است. در پیرامون این شهر آثار متعددی از ادوار فوق باقی مانده است.

خرم‌آباد در میان دره‌ای قیفی شكل و پر آب جای گرفته است و قلعه‌های تاریخی و قدیمی آن، محلی امن و سنگری محكم برای حاكمان زمان در برابر مهاجمان و شورشیان بوده است.خرم‌آباد شهری است تجارتی، خدماتی و نظامی كه به عنوان مركز استان لرستان، در كنار توسعه ناموزون، موجبات جذب مهاجران شهری و روستایی را فراهم آورده است.

شكل و تركیب شهر خرم‌آباد بیشتر تابع عوامل جغرافیایی آن است، به طوری كه فشار جمعیت، خانه‌های شهری را تا كمركش كوه پیش برده است. خرم‌آباد دارای معبر و مسیرهای قدیمی و طبیعی است.

جاذبه های ديدنی

 گرداب سنگی 
 منار خرم آباد
 مقبره فلک الدین
 مقبره بابا طاهر
 مقبره جلاله
 مقبره میر سید علی
 مقبره حیات الغیب
 بقعه جابر
 بقعه امیر سیف
 بقعه شهنشاه
 قلعه فلک الا فلاک
 قلعه رکی
 قلعه زاخه
 قلعه منگره
 قلعه سرقلا
 قلعه رزه
 قلعه بهرام
 قلعه شهنشاه
 قلعه چشمک
 قلعه قلا جق
 دژ
 گریت
 مقبره زید بن علی 
 بقعه شاه زاده احمد

جاذبه های طبیعی

 دره خرم آباد
 دره محمل کوه
 دره گوشه
 دره پیر جید
 دره بابا عباس
 دره حوض موسی
 تپه های باباخانی
 تپه سراب
 پل شاهپوری
 پل خرم آباد
 پل کشکان
 پل کرو دختر
 پل گاومیشان
 پل کاکارضا
 پل خرم آبادی
 غار قمری
 غار یافته
 غار کنجی
 غار ارجنه
 غار قاژه
 غار دوشه
 غار کوگان

____________________

شهر ازنا

این شهر در سی و شش كیلومتری شرق شهرستان دورود و بیست و چهار كیلومتری غرب شهرستان الیگودرز واقع شده و گذشته تاریخی آن با تاریخ منطقه دورود و عجین شده است. شهر ازنا قبلاً جزو محدوده سیاسی شهرستان اراك از استان مركزی بود و در حال حاضر یكی از شهرستانهای استان لرستان به شمار می‌رود. این شهر با جاده‌ای به اصفهان مرتبط است و خط لوله سرتاسری نفت از آن می‌گذرد.

____________________

شهر الیگودرز

بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهند، پیش از شكل‌گیری شهر فعلی الیگودرز، در محل كنونی آن شهری با همین نام وجود داشته كه به علل نامعلوم از بین رفته است. مردم این دیار، مذهب شیعه قدیم (علوی) داشته‌اند و خانقاه آن، مركز تعلیمات دینی قزلباشان و درویشان بوده است.

شاه اسماعیل صفوی در یكی از سفرهای خود از این خانقاه دیدن كرده است. در كوه‌ها و تپه‌های الیگودرز، آثاری از قبیل آجرهای مكعب مستطیل و ظروف سفالی  و فلزی مربوط به قرن هفتم هجری به دست آمده است.هسته اولیه شهر الیگودرز در درجه اول در اثر رودخانه‌ها، قناتها و  چشمه‌ها پدید آمده است.

موقعیت ارتباطی از عوامل مهم دیگر در ایجاد و گسترش این شهر بوده است. به طوری كه یكی از راههای مهم اصفهان به غرب كشور از فریدن، الیگودرز، گاپله و بروجرد می‌گذشت. همچنین این منطقه، نواحی بختیاری را به فلات مركزی ایران (اراك، خمین، گلپایگان، خوانسار) متصل كرده است.

جاذبه‌های ديدنی

 اشتران کوه
 غالیه کوه
 کوه تمندر

____________________

شهر بروجرد

از پیشینه و تاریخ پیش از اسلام شهر بروجرد كه در گویش لری «وروگرد»  و در لهجه محلی بروجردی «ورویرد» نامیده می‌شود، مدارك كافی به دست نیامده است. گروهی بروجرد را از بناهای فیروز ساسانی می‌دانند و عده‌ای دیگر آن را محل گرد آمدن دوباره سپاهیان شكست خورده یزد گرد سوم می‌شناسند. 

در زمان حكومت قاجار، حسام‌السلطنه حاكم خوزستان و لرستان، بروجرد  را مقر حكومت خود قرار داد و با تعمیر قلعه‌های آن، خندقی دور شهر ایجاد كرد. عوامل مؤثر از قبیل آب و هوای معتدل كوهستانی، دشت حاصل‌خیز رسوبی سیلاخور، شبكه آبهای روان دائمی، مراتع طبیعی، موقعیت استراتژیك جغرافیایی و سیاسی و گسترش شبكه ارتباطی و تجاری باعث جذب جمعیت و توسعه آن بوده‌اند.

جاذبه‌های ديدنی

 قبر واعظ اصفهانی
 تپه قرق
 جاذبه های طبیعی
 رود سزار
 مراكز مذهبی
 مسجد جامع بروجرد
 مسجد سلطانی بروجرد
 مقبره شاهزاده  ابوالحسن  
 امام زاده جعفر
 گورستان رازان  
 گورستان میر احمدی

____________________

شهر پل دختر

شهرستان پل دختر در قسمت جنوب غرب شهرستان خرم ‌آباد به فاصله حدود صد كیلومتری آن واقع شده است. پل‌دختر، شهرستان مرزی بین استانهای لرستان و ایلام است و  چهل و نه كیلومتر با شهرستان دره شهر از استان ایلام فاصله دارد. پیشینه تاریخی این منطقه نیز در چارچوب تاریخ خرم‌آباد قابل بررسی است. محدوده این شهرستان قبلاً از توابع بخش ملاوی خرم‌آباد بود و در حال حاضر به شهرستان تبدیل شده و مركز آن شهر پل‌دختر است.

جاذبه های دیدنی

 پل کلهر
 تفرجگاه تنگه چشمک
 غار کلماکره
 گورستان چشمک

____________________

شهر دلفان

دلفان (دلفو) از شهرستان‌های وسیع و كوهستانی شمال استان لرستان است. با وجود دوری از راههای تجاری، نظامی و بر كنار بودن از رویدادهای مهم تاریخی، آثار باستانی (مفرغ)  به دست آمده از آن، نشان می‌دهند كه دلفان محل سكونت كاسی‌های دامدار و جنگجو بوده و در دوره هخامنشی و ساسانی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. تپه حمام از يكی جاذبه‌های ديدنی اين شهر است.

____________________

شهر دورود

این شهركه درگذشته بین‌النهرین و بحرین نامیده می‌شد، در محل تلاقی دو رودخانه «تیره» و «ماربره» كه به ترتیب از كوه‌های گرو (گری) بروجرد و اشترانكوه الیگودرز  سرچشمه می‌گیرند، واقع شده است. هسته اولیه شهر در حقیقت روستاها با فعالیت كشاورزی بود كه به سرعت چهره روستایی آن به یك شهر صنعتی تبدیل شده است.

جاذبه های دیدنی

 دره نگاه 
 دره شوی 
 دره چکان و دهقادی
 چال همایون
 آبشار شوی
 آبشار چکان
 دریاچه گهر

____________________

شهر سلسله

شهرستان سلسله در چهل و سه كیلومتری شمال خرم‌آباد و در قسمت غرب بروجرد واقع شده است. این شهرستان قبلاً  از توابع شهرستان خرم‌آباد بودكه بعداً به شهرستان  مستقلی تبدیل شد. مركز شهرستان سلسله، شهر كوهستانی الشتر است كه محل كونت طوایف حسنوند، كولیوند، یوسفوند و هنام و بسطام می‌باشد.

جاذبه‌های ديدنی

 دژ شینه
 دره تخت شاه نشین
 تپه گریران
 غار سمسا
 گورستان سلطان مشرق

____________________

شهر کوهدشت

تحقیق و جستجوی باستانشاسان  در كانون‌های «سرخدم لری همیان» و «سرطراحان»‌ نشانگر این مطلب است که كوهدشت از مراكز شهر نشینی دوران قدیم می باشد. كشف معبد آشوری بیانگر آن است كه مردمانی قبل از هزاره اول پیش از میلاد در این نواحی می‌زیستند و آیین‌های دینی خود را به جای می‌آوردند. حمدالله مستوفی درتاریخ گزیده، از كوهدشت و طراحان نام برده كه قرنها قبل از ورود عرب‌ها از بین رفته بودند.

جاذبه‌های ديدنی

 مقبره داودرش
 قلعه کوه زاد
 قلعه چنگیزی
 قلعه گورکان
 قلعه گم ور
 قلعه سیله 
 قلعه چق 
 قلعه منیژه 
 دژ زلال انگیز
 دره سرطرهان
 دره غار ویزنهار
 تپه های چغا سبز
 تپه پیاره 
 تپه درکه 
 نقوش دره میرملاس
 گنبد شاه محمد
 گنبد ابوالوفا

جاذبه‌های طبیعی

 رود سیمره
 غار برد سفید
 غار بتخانه
 غار میرملاس
 غار عالی آباد

ادامه نوشته